Tarihten günümüze değin tarihe yön veren kadınlar hep varolmuştur. Günümüzde kutlanan "Kadınlar Günü"nün tarihçesi aslında acıklıdır!
Şöyle ki; ABD'de dokuma fabrikasında çalışan kadınların çalışma saatlerinin uzunluğu, düşük ücret nedeniyle koşulların iyileştirilmesi talepleri kabul edilmeyince, on binlerce kadın işçi greve başlar.
ABD polisi ve patronların karanlık güçleri bu greve sert müdahale eder ve fabrikada yüzlerce kadın yanarak ölür. Tarih 8 Mart 1897'dir.
Bu emekçi kadınlar yine on binlerce kişinin katıldığı törenle defnedilir. Yaşananlara baktığımızda, kutlamadan ziyade anma günü olarak icra edilmesi daha doğru.
Bu günün ideolojik yönü de var tabii ki. Bu günün anılmasını öneren ilk kişi Alman Marksist Sosyalist politikacı Clara Zetkin'dir.
Kendisinin öğretmenlik eğitimi aldığını biliyoruz.
Konunun popüler kısmını belirttikten sonra kendi tarihimiz ve inanç noktamızdan da inceleyelim. Türk tarihinde Hatun/Katun, Kağan ile birlikte devleti yönetir.
Elçileri kabul eder, kararlara katılır. Katun'un olmadığı karar eksiktir. Hükümdarlık ve naiplik* yapan kadınlar olduğunu tarih bize gösteriyor.
Hatta Türklerdeki kut inancının Hatun'a da sirayet ettiği söylenir. Orhun kitabelerinde geçen "Umay gibi anam hatunun kutuna küçük kardeşim Kül Tegin er oldu." sözleri bunu doğrular.
İslam öncesi Türk inancında Umay Ana figürü çok önemlidir. Umay Ana Türk'ün farklı zamanlarda yaratıcı gücü olarak da görülür.
Kutadgu Bilig'de ise "Ey iktidar sahibi hatun, devleti sana Tanrı verdi." beyiti de bu dediklerimizi destekleyen kanıtlardır.
Milattan önce 6. asırda ise Saka Türklerinin başında Kraliçe Tomris'i görürüz. Kocasının vefatıyla devlet yönetimini ele alır.
Perslere tarihinin en büyük yenilgisini bu hükümdar tattırır. Sadece o değil ki, Anadolu coğrafyasında Malazgirt sonrası kurulan ilk Türk devleti Saltukoğullarını yaklaşık 10 yıl yöneten Mama Hatun'u unutmamak gerek.
Ağabeyi ve yetişkin erkek yeğenleri olduğu halde tahta bu kahraman Türk kadını geçmiştir.
Kendisine bazı kaynaklarda "Erzurum Sahibesi" denilir. Bu kahraman kadın da Selahaddin Eyyubi kuvvetlerinin Suriye’den Anadolu'ya yayılmalarına karşı Ahlatşah Türk Beyliğine yardım etmiştir.
Bugünkü Erzincan/Tercan'ın eski adı Mamahatun olup türbesi de buradadır.
Gördüğünüz gibi Türk tarihinde her zaman kadının yeri baş tacıdır!
İslâm tarihinden bakacak olursak Hz.Muhammed'e ilk iman eden de bir kadındır; Hz.Hatice.
Ayrıca Hz. Muhammed Ümmetinin ilk şehidi Hz.Sümeyye de bir kadındır, aynı zamanda bir Türk kızıdır.
Yakın tarihimize baktığımızda ise 93 Harbinde Erzurum'u Ruslara dar eden, şehid ağabeyini ve kundaktaki bebeğini evde bırakıp harbe koşan Nene Hatun'u görürüz.
1900'lerin başında Şefika Gaspıralı'yı da anmadan olmaz bu önemli günde. "Dilde, fikirde, işte birlik" sözlerinin sahibi, Kırım Türklüğünün önemli sesi İsmail Gaspıralı'nın biricik kızı, Yusuf Akçura'nın yeğeni Şefika...
Şefika Hanım, 20’nci yüzyılın başında Rusya’daki Türk Kadın Hareketi’nin öncüsü, ilk kadın dergisi Âlem-i Nisvan’ın editörü, Tercüman Gazetesini yöneticisi, anaokulu öğretmeni, Kırım Tatar Millî Kurultay’ı Başkanlık Divanı üyesi, Türk kadını olarak ilk kez milletvekili seçilen 5 kadından birisi.
1917 yılında kadınlara seçme hakkı tanıyan devlet pek az ama seçilme hakkını tanıyan ise sadece Finlandiya ve Kırım. 1917 senesinde Kırım’da kadınlar seçiyor ve seçilebiliyor.**
Yüzyıl önce yurdumuzun ve payitaht İstanbul'un işgal edildiği günlerde de Sultanahmet, Uskusar, Kadıköy mitinglerinde Türk kadınını haykırırken görürüz.
Halide Edip, Nakiye Elgün, işgal altındaki İstanbul'da yüzbinlerce insanımızı işgale karşı bilinçlendirmiş, düşman süngüsünden korkmadan haykırmışlardır; “Ya şanla şerefle sürdürdüğümüz tarihe devam ederiz yahut ihmal ettiğimiz tarihle birlikte ebediyen kayboluruz.”
Bu konuda birçok örnek daha verebiliriz; Cihan harbinde, milli mücadele dönemi ulusal kurtuluş savaşımızda kadınlarımız cephede, cephe arkasında büyük hizmetler yapmıştır.
Bu kadınlarımızı her fırsatta andığımız için biraz farklı ve unutulmaya yüz tutmuş yönleriyle aktarmaya çalıştım.
Günümüzde ister ev hanımı, ister fabrikada işçi, ister bir holdingin başında yönetici, isterse bir okulda öğretmen olsun...
Çalışan, üreten, çocuk yetiştiren, kültürel aktarımı gerçekleştiren, gencecik evladını toprağa verirken “vatan sağ olsun” diyen tüm kadınlarımızın gününü saygıyla anıyorum.
8 Mart 2020
Burak CANDAŞ
*Naip: Türk ve İslâm devletlerinde hükümdar, vali, kadı gibi devlet ricâlinin vekili, temsilci veya yardımcısı.
**Ayrıntılar için bkz. Serra Menekay'ın Şefika adlı kitabı.