Mazeret izni denilen bu izinler, işçinin kendinden, ailesinden veya çevresinden kaynaklanan bazı durumlarda, işçinin işverenden onay almaksızın izin kullanabilmesinin yolunu açmaktadır.
Ücreti İşveren Tarafından Karşılanan Mazeret İzinleri:
İşçiye; evlenmesi veya evlat edinmesi ya da ana veya babasının, eşinin, kardeşinin, çocuğunun ölümü hâlinde üç gün, eşinin doğum yapması hâlinde ise beş gün ücretli izin verilir. İşçilerin en az yüzde 70 oranında engelli veya süreğen hastalığı olan çocuğunun tedavisinde, hastalık raporuna dayalı olarak ve çalışan ebeveynden sadece biri tarafından kullanılması kaydıyla, bir yıl içinde toptan veya bölümler hâlinde on güne kadar ücretli izin verilir. Kanunda doğrudan mazeret izni başlığı altında sayılmamakla birlikte hamilelikte periyodik kontroller için verilen izinler, doğumdan sonraki bir yıl içinde günde 1,5 saat verilen süt izni de ücretli mazeret izni niteliğindedir. Bahsedilen bu izinler ücreti işveren tarafından karşılanan mazeret izinleridir.
Ücreti SGK Tarafından Karşılanan Mazeret İzinleri:
Ücreti SGK tarafından karşılanan mazeret izinleri ise, hekim raporu ile verilen iki günü aşan hastalık dinlenme izinleri, tekil gebelikte 16 haftalık, çoğul gebelikte 18 haftalık doğum izni, doğum izninden sonra kullanılabilen, kaçıncı doğum olduğuna bağlı olarak 60, 120, 180 gün olarak verilen yarım günlük izinler ve evlat edinme halinde verilen 8 haftalık izindir. Bu izinler de mazeret izni niteliğindedir. Bu izinlerde çalışan doğrudan ücret almamakta, mazeretine bağlı olarak SGK’dan ödenek almaktadır. Ödenek miktarı ücretinden farklı olabilmektedir.
Ücretsiz İzinde, İşveren Onayı Gerektiren Duruma Dikkat Etmek Lazım:
Sayılan durumlar dışında işçi ücretsiz izin talep ediyorsa, bu talebin işveren tarafından onaylanması gerekmektedir. Eğer işveren onaylamazsa işçi ücretsiz izne çıkamayacaktır. Hatta onaylanmamasına rağmen işe gelmezse, bu durum mazeretsiz devamsızlık oluşturacak ve iş sözleşmesinin tazminatsız feshine yol açabilecektir. İşverenin, yukarıda sayılan istisna dışında, diğer ücretsiz izin talepleri de, ancak işçi tarafından yazılı olarak kabul edilirse uygulamaya konulabilecektir. İşverenin, işçiden yazılı onay almadan uygulamaya koyacağı ücretsiz izin uygulaması, işverenin iş sözleşmesini feshi olarak değerlendirilebilecek, geçerli feshin kurallarına uyulmadığı için de işçi işe iade ve tazminat haklarını talep edebilecektir.
Ücretsiz Mazeret İzni:
Ücretsiz mazeret izinleri ise, kadın çalışana, doğum izninden sonra yazılı talepte bulunması halinde kullandırılan 6 aya kadar ücretsiz izin ve yıllık iznini şehir dışında geçirecek çalışanlara talep etmeleri halinde verilmesi zorunlu olan 4 güne kadar yol iznidir. Bunların dışındaki ücretsiz izinlerse, ancak işveren ile işçinin anlaşması halinde yürürlüğe konulabilecektir. Tek taraflı ücretsiz izin uygulaması mümkün değildir.
Mazeret İznini Kullanabilmek İçin Hangi Belgeler Gerekiyor?
Kanunda sayılan mazeret izinlerinin nasıl kullanılacağı düzenlenmemiştir. Kanunda mazeret izni başlığı altında sayılan izinler gün olarak belirlendiğinden, yıllık iznin aksine işgünü olarak değil normal gün olarak sayılacaktır. İznin içine denk gelen hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil günleri de mazeret izni süresinden düşürülebilecektir. İlgili mazeret izinlerinin ne zaman kullanılacağına dair net bir düzenleme olmadığından, makul olmak şartıyla iznin ne zaman kullanılacağını belirleme hakkının işçiye ait olduğu değerlendirilmektedir.