Ahilik, 13. yüzyıldan günümüze Anadolu'da hatta Türk'ün ulaştığı Balkanlardan, Ortadoğuya, Kafkaslara kadar görülen, ahlâk temelli, fütüvvet teşkilatı da denilen meslekî bir organizasyondur.
Bir nevi esnaf, zanaatkar vb. kapsamdaki mesleklerin oluşturduğu yapılanmadır.
Aynı zamanda bir değerler sistemidir, kendi kuralları ile siyasi bir örgütlenme olarak da karşımıza çıkar.
Tarihte Türklerin birlik ve beraberliğini, refahını, düzenini sağlamayı hedefleyerek ülkede dirliğe de büyük katkısı olan Ahilik, kurucusu olan Ahi Evran ile anılır.
Ahilik, tasavvuf, din, ahlâk, değer gibi unsurlardan ayrı düşünülemez.
Tarihimizde lonca teşkilâtı, Ahilik teşkilatı olarak bilinen bu organizasyonun günümüzde ilgili olduğu kurumlar, Esnaf ve Sanatkarlar Odası'ndan tutun da, Ticaret ve Sanayi Odalarına kadar çeşitli meslek ve zanaat birlikleri, dernekleri, meslek odaları, meslek liseleri, meslekî eğitim merkezleri gibi kurumlar şeklinde sayılabilir.
Yani özetle günümüz esnaf ve tüccarı, geçmişteki Ahiliğin bir temsilcisidir.
Şimdi Ahinin/Esnafın/Zanaatkârın/Sanatkârın özelliklerine bir bakalım...
Bir Ahinin üç şeyi açık olmalı:
- Eli açık olmalı; yani cömert olmalı
- Kapısı açık olmalı; yani konuksever olmalı
- Sofrası açık olmalı; yani aç geleni tok döndürmeli.
Ahinin üç şeyi ise kapalı olmalı:
- Gözü kapalı olmalı; kimseye kötü bakmamalı, kimsenin ayıbını görmemeli
- Dili bağlı olmalı; yani kimseye kötü söz söylememeli
- Beli bağlı olmalı; yani kimsenin ırzına, namusuna, haysiyetine ve şerefine göz dikmemeli.
Ne güzel özellikler değil mi?
Kültürümüzdeki bu kurum, UNESCO tarafından “2021 yılı Ahi Evran Anma Yılı" ilan edilerek gündeme getirilmişti.
Çerkezköy'de bu konuda bir etkinlik yapıldı mı, hatırlamıyorum!
Milli eğitimin okullarda düzenlediği Ahilik konulu çeşitli yarışmalar ve esnaf odasının salgın nedeniyle esnafın kira, vergi ve bazı ödemelerine kolaylık, erteleme getirilmesi gibi çağrıları dışında birşey yapılmadı diye hatırlıyorum.
Ha bir de her yıl Eylül ayında kutlanan Ahilik haftası var, dostlar alışverişte görsün kabilinden icra ediliyor.
Peki ekonomik krizin zirve yaptığı 2021 yılının son aylarında ve 2022 başlarında Ahilikteki ahlak, dürüstlük, doğruluk gibi erdemlere ne kadar ihtiyaç duyduk farkında mısınız?
Ahilik denince akla gelen "Pabucu dama atılmak" deyimin uygulanacağı nice olaylar yaşamadık mı?
Stokçular, fiyat şişirenler, manipülasyon yaparak milleti yanlış yönlendirenler, milletle dalga geçer gibi "ekonomik kriz yok" yalanını tekerleme gibi söyleyen siyasetçiler ve amigoları...
Aslında hepsinin pabucunu dama atmak lazım!
Peki nedir bu deyimin hikayesi?
Anlatayım; Osmanlı döneminde esnaf ve sanatkarların bağlı bulunduğu bu teşkilatlarda kusurlu malın, malzemeden çalmanın ve kalitesizliğin önüne geçmek için ilginç bir önlem alınmıştı.
Mesela bir ayakkabı aldınız ve kusurlu çıktı.
Oluşturulan heyet şikayetçiyi ve ayakkabıcıyı dinliyor ve eğer şikayet eden haklıysa bedeli şikayetçiye ödeniyordu.
Ayakkabılar da herkese ibret olsun diye ayakkabıyı üretenin çatısına atılıyordu.
Çarşıdan gelen geçen buna bakarak ayıplı mal üreteni, işini düzgün yapmayanı görmüş oluyordu.
Böylece hem tüketici korunmuş hem de ayıplı mal üreten/satan cezalandırılmış oluyordu.
Şimdi bu işi Kaymakamlık bünyesindeki Tüketici Hakları Hakem Heyeti yapıyor.
Tabii sadece belli bir miktara kadar olan alışverişlerde zararın tazminini sağlayabiliyor ama kimse ifşa edilmiyor.
Daha büyük miktarlardaki alışverişlerde ise iş mahkemeleri yetkili.
Hakem heyeti neyse de mahkemeye işiniz düşerse dava uzun sürüyor.
Aslında ülkemizde bu deyimin uygulanacağı siyasetten, ticarete, bürokrasiden, günlük hayata o kadar çok alan var ki!
Çevrenize bir bakın, yazımızda vurgu yaptığımız ahlâk, dürüstlük, doğruluk, edep gibi değerler yönüyle pabucu dama atılması gereken ne esnaflar, ne tüccarlar, ne siyasetçiler, ne sendikacılar var aslında değil mi?
Her zaman dediğimiz gibi işin başı ahlâk!
Ahlâk olmayınca dünyaya hükümdar olsan neye yarar?