Enver Paşa tarafından Tekirdağ'da bulunan 19. Tümen komutanlığına atandıktan sonra hazırlıklarını yapıp 1915 Şubat ayında birliğiyle Çanakkale' ye hareket eden Yarbay Mustafa Kemâl, 5. Ordu'nun ihtiyat kuvveti olarak Bigalı'da karargahını kurmuştu.

Mustafa Kemâl, 25 Nisan 1915 tarihinde Arıburnu ve Kabatepe civarına düşmanın çıkarma hareketine başladığını 77. Alay'dan gelen telefon ve 9. Tümen komutanı Albay Halil Sami'den gelen raporla öğrenir.

Mustafa Kemâl derhal 57. Alay ve bir dağ topçu bataryasına harekete hazırlık emrini verir.

Ardından, düşmanla göğüs göğüse mücadelede olan 27. Alay'ın komutanı Mehmet Şefik, 19. Tümen komutanı Mustafa Kemâl'in 57. Alay ve bir dağ topçu bataryası ile o yöne doğru hareket ettiği bilgisini alınca çok sevinir. Öyle sevinir ki takviye geleceğini bildiren bu raporları tabur komutanlarına da göndererek onları şevklendirir.

Normalde 19. Tümen ve onun birliklerinden 57. Alay 5. Ordu'nun bir ihtiyat kuvvetidir. Yani bölgede kuzeyden güneye nerede ihtiyaç olursa oraya kuvvet gönderecektir. Dolayısıyla Ordu veya Kolordu emri olmadan hareket etmesi mümkün değildir.

Ayrıca 27. Alay'ın takviye feryadı karşısında durumu tam kavrayamayan 9. Tümen komutanı Halil Sami Bey, Mustafa Kemâl'den sadece 1 taburluk (900-1000 kişi civarı) kuvvet ister. Mustafa Kemâl ise çıkarma harekatının tahmin ettiği gibi Arıburnu tarafına yapıldığını öğrenince, 1 taburun az geleceğini düşünerek bölgeye 3 taburluk 57. Alay birliğini gönderir. İşte bu askerî ferâset örneğidir. Böylece Mustafa Kemâl, 25 Nisan 1915 tarihinde Arıburnu Muharebelerinin kaderini değiştiren isim olmuştur.

Bu harekat esnasında 57. Alay'ın mevcudu ise 49 subay, 3.638 asker, 3.000 tüfek, 4 makineli tüfek, 572 sandık piyade cephanesi ile 830 adet el bombasından oluşur.

Bulgaristan Çanakkale Zaferi sonrası bizim ittifaka katılacaktır, bu dönemde ise henüz ittifak devletleri ile Osmanlı arasında Bulgaristan üzerinden karayolu bağlantısı kurulamadığından büyük bir cephane vs mühimmat sıkıntımız vardır.

Mustafa Kemâl, 57. Alay ile birlikte ilerlerken daha hızlı hareket etmek adına bir öncü birlikle hızla ilerler. Kocaçimentepe'ye varınca askere kısa bir dinlenme molası verip, askeri erkânı ve öncü birlikle Conkbayırı'na geldiğinde 27. Alay'ın sahili korumakla görevli 15 kişilik küçük bir askeri grubunun cephaneleri bittiği için geri çekildiğini hatta kaçtığını görür. Bunun geri cephelerde oluşturacağı dalgalanmayı düşünerek derhal karşılarına çıkar.

Mustafa Kemâl ile askerler arasında diyalog şu şekilde olmuştur:
— "Niçin kaçıyorsunuz?"
— "Efendim düşman..."
— "Nerede?"
— "İşte!" diyerek 261 Rakımlı Tepe'yi gösterirler.

Mustafa Kemal o tepeye doğru baktığında, düşmanın rahatça ilerlediğini görür. 261 Rakımlı Tepe bölgeye en hakim tepedir. Mustafa Kemâl bunun üzerine kaçan askerlere bağırarak şöyle der:
— "Düşmandan kaçılmaz!"
— "Cephanemiz kalmadı!"
— "Cephaneniz yoksa süngünüz var, yere yat, süngü tak!"

İlerleyen düşman bu durumu görünce aniden duraksar ve onlar da yere yatar!

İşte Mustafa Kemâl'in kazandığımız an bu andır dediği en önemli an budur. Öncü birlikle birlikte düşmana karşı taarruzda bulunulur. Saatler sabah 10.00 civarıdır. 57. Alay'ın kalan kuvvetleri ise ancak 11.00'de bölgeye ulaşacaktır. Bu taarruz ile İngiliz sömürgesi Avustralya kuvvetleri güneye doğru püskürtülür ve hakim tepeler Türklerin elinde kalır.

*M.Kıbıl, Arıburnu Anafartalar Muharebeleri*

Burak CANDAŞ